काठमाडौँ, आज सुदूरपश्चिम र मध्यपश्चिमका बासिन्दाहरूले उमामहेश्वरसहित दुबोको पूजा गरेर उज्याली गौरा तथा दुर्वाष्टमी पर्व मनाइरहेका छन्। यो पर्व भाद्र शुक्ल अष्टमीका दिन मनाइन्छ। यस अवसरमा धर्मशास्त्रविद् प्राडा रामचन्द्र गौतमका अनुसार, भाद्र शुक्ल अष्टमीमा अगस्त्य ऋषिको उदय नहुने वर्षमा भाद्र कृष्ण अष्टमीकै दिन यो पर्व मनाउनुपर्ने धार्मिक विधान रहेको छ। यस वर्ष भाद्र शुक्ल अष्टमीपछि अगस्त्य ऋषिको उदय हुने भएकोले उज्याली गौरा भनिएको छ।
गौरालाई सुदूरपश्चिम र मध्यपश्चिम क्षेत्रमा ऐतिहासिक र मौलिक पर्वको रूपमा मानिन्छ। राजधानी काठमाडौँमा पनि यी क्षेत्रका मानिसहरूको बसोबास बढेसँगै गौरा पर्व यहाँ पनि धुमधामका साथ मनाउन थालिएको छ। यो पर्व खासगरी महिलाहरूले विशेष श्रद्धा र उल्लासका साथ मनाउँछन्।
गौरा पूजा गर्दा पाँच प्रकारका वनस्पतिहरू—कुश, काँस, सामा, तीतेपाती र अपामार्ग—को प्रयोग गरिन्छ, जसलाई देवीको प्रतीक मानिन्छ। भाद्र कृष्ण अष्टमीका दिन गाउँको सफा घरमा यी वनस्पतिहरूलाई स्थापना गरी पूजा गरिन्छ। परम्पराअनुसार, गाउँका नायकले देवीलाई घरमा भित्र्याउँछन्, र यो कार्यलाई गोप्य रूपमा सम्पन्न गरिन्छ।
यो पर्वको मुख्य आकर्षण भनेको ‘बिरुडा’ पूजा हो, जसमा पाँच किसिमका गेडागुडीलाई भिजाएर भगवतीलाई चढाइन्छ र प्रसादका रूपमा वितरण गरिन्छ। पूजा सम्पन्न भएपछि देवीलाई नदी, कुवा, पोखरी वा जलाशयमा विसर्जन गरिन्छ, र यो समयको रमाइलो भजन, गीत र नृत्य गरेर गरिन्छ।
दुर्वाष्टमी पर्वमा दुबोको पूजा गरिन्छ। दुबो जसरी फैलिन्छ, त्यसरी नै सन्तानसमेत फैलिऊन् भन्ने कामनासाथ उमामहेश्वरको पूजा गरिन्छ। यो पर्वको अवसरमा काठमाडौँको टुँडिखेलमा समेत देउडा गीत र नृत्य गरी मनोरञ्जन गरिन्छ।
गौरालाई सेलाउने परम्परा भने भदौ ११ गतेपछि आआफ्नो अनुकूलताअनुसार सम्पन्न गरिन्छ।